Breaking
EU Commission issues new nitrogen compliance ultimatumFrisian farmers vow to resist Brussels directiveNew fierljeppen record set in WinsumWetterskip Fryslân warns of coastal flooding riskLeeuwarden named top cycling city in the NetherlandsEU Commission issues new nitrogen compliance ultimatumFrisian farmers vow to resist Brussels directiveNew fierljeppen record set in WinsumWetterskip Fryslân warns of coastal flooding riskLeeuwarden named top cycling city in the Netherlands
Tuesday, 20 May 2026  ·  Ljouwert, FryslânEst. 2026

FRISIAN NEWS

Nijs fan de Wrâld  ·  World News  ·  Frisian Perspective

The History of How Banks Created Money from Nothing
Economy

De skiednis fan hoe banken jild út it neat skeapen

May 16, 2025 · Frisian News

Banks did not always lend money they held in reserve. The shift to fractional reserve banking and credit creation happened gradually, reshaping how economies work and who holds real power.

Frisian flagFrysk

Yn de jierren 1600 ûntdekte in Nederlânske goudsmid yn Amsterdam eat dat de minsklike finânsjes foar ieuwen omfoarmje soe. Hy liende goud út dat ynvestearders by him yn bewarring jûn hienen, en striek de rinte op. De measten fan de ynvestearders freegen har goud nea tagelyk op. Dizze man hie ûntdekt hoe't hy beloften yn winst omzette koe. Hy skoep kredyt út fertrouwen, en mar in pear minsken begrepen wat hy die.

Dizze praktyk ferspriede him oer Jeropa en waard de basis fan it moderne bankieren. Bankiers merkten op dat se folle mear útliene koenen as it goud yn harren klûzen. In bank mei tûzen goudmunten koe fiiftûzen of tsientûzen útliene, en mar in lyts diel fan de deposito's yn reserve hâlde. It systeem wurke salang't de measten fan de minsken leauden dat de bank harren werombetalje soe. Eangst en twifel wienen it ienige echte gefaar. In gerûcht dat in bank gjin goud hie, koe in bankrun útlokje en it hiele spul ynstorte litte.

Regearingen fûnen dit systeem prima omdat it harren enorme sommen liene liet sûnder earst it goud te hawwen. Keningen en parlementen ûntdekten dat se jild útjaan koenen dat se net hienen, salang't bankiers it harren liene woenen. Oarloggen waarden goedkeaper en flugger wannear't men se finansierje koe mei liend kredyt ynstee fan beleste sulver. Sintrale banken ûntstienen yn de 1600s en 1700s foar in part om as finansiers fan de steat te tsjinjen, net benammen om de jildfoarried foar gewoane minsken te behearen.

De finansjele crash fan 1929 en de Grutte Depresje leinen it gefaar fan dit systeem bleat. Tefolle banken hienen tefolle liend tsjin temin wissichheid. Doe't minsken yn panyk har jild opnimme woenen, koenen de banken net betelje. Regearingen reagearden troch spardersfersekering yn te stellen, wat betsjutte dat minsken ophâlden te twifeljen oft har bank wirklik goud hie. Dit makke banken dristiger. Se lienden noch frijmoediger omdat de steat harren mislekkingen no opfange soe.

Tsjintwurdich skeppe banken it grutste diel fan it jild yn omrin troch lieningen út te jaan. As in bank dy in hypoteek jout, jout it net it jild dat in ynvestearder dêroan jûn hie. It makket in nij item yn in register en neamt it jild. Do bist de bank skuldich, en dy skuld wurdt faluta. Regearingen en sintrale banken dogge as oft dit systeem stabyl en rasjoneel is. De crash fan 2008 bewies fan net. Banken spilen mei liend jild, brochten de wrâld hast oan 'e fal, en regearingen joegen harren biljoenen oan rêdingsjild wylst gewoane minsken harren huzen ferlearen.

It publyk stelt selden drege fragen oer wa jild skeppe mei en op hokker betingsten. Bankiers en regearingen fine dat prima. Lytse mienskippen en lannen dy't ôfhingje fan solide jild en earlik útlienen lije it measte as banken dizze macht misbrûke. De trúk fan de Amsterdamske goudsmid wurket noch altyd, mar no foarmet it de hiele wrâldekomy.

English

In the 1600s, a Dutch goldsmith in Amsterdam discovered something that would reshape human finance for centuries. He lent out gold that depositors had left with him for safekeeping, pocketing the interest. Most depositors never asked for their gold back at the same time. This man had found a way to turn promises into profit. He created credit from trust, and few people understood what he was doing.

This practice spread across Europe and became the foundation of modern banking. Bankers realized they could lend far more than the gold sitting in their vaults. A bank with one thousand gold coins could lend out five thousand or ten thousand, keeping just a fraction of deposits in reserve. The system worked as long as most people believed the bank would pay them back. Fear and doubt were the only real danger. A rumor that a bank lacked gold could trigger a bank run and collapse the whole game.

Governments liked this system because it let them borrow huge sums without having to own the gold first. Kings and parliaments discovered they could spend money they did not have, so long as bankers would lend it to them. Wars became cheaper and faster to start when you could finance them with borrowed credit instead of taxed silver. Central banks emerged in the 1600s and 1700s partly to serve as lenders to the state, not chiefly to manage the money supply for ordinary people.

The 1929 financial crash and the Great Depression exposed the danger of this system. Too many banks had lent too much against too little. When people panicked and tried to withdraw their money, the banks could not pay. Governments responded by creating deposit insurance, which meant people stopped worrying about whether their bank held real gold. This made banks bolder. They lent even more freely because the state would now backstop their failures.

Today, banks create the vast majority of money in circulation by issuing loans. When a bank lends you a mortgage, it does not hand over cash a depositor gave it. It creates a new entry in a ledger and calls it money. You owe the bank, and that debt becomes currency. Governments and central banks pretend this system is stable and rational. The 2008 crash proved it is not. Banks gambled with borrowed money, nearly broke the world, and governments handed them trillions in rescue funds while ordinary people lost their homes.

The public rarely asks hard questions about who gets to create money and on what terms. Bankers and governments like it that way. Small communities and countries that depend on sound money and honest lending suffer most when banks abuse this power. The goldsmith's trick from Amsterdam still works, but now it shapes the entire global economy.


Published May 16, 2025 · Frisian News · Ljouwert, Fryslân